000

معرفی استان یزد

پیشینه تاریخی

بنای اولیه یزد را برخی مورخان به زمان ضحاک نسبت می دهند، همچنانکه از میبد و ابرکوه دو شهر تاریخی دیگر استان، در زمان سلیمان نبی و ابراهیم پیامبر خبر داده اند. واژه یزد نیز واژه ای باستانی است که ریشه در”یزت Yazt” یا “یشت Yast” به معنای ستایش، نیایش، پرستش، ایزد و … دارد. یکی از فصول پنجگانه اوستا، کتاب مقدس زرتشتیان هم “یشت Yast” نامیده می شود.

003

از سوی دیگر مجموعه آثار باستانی پراکنده در سطح استان حکایت از پیشینه فرهنگی و تاریخی پربار این دیار می نماید. آثاری چون دست افزارهای سنگی در دره های شیرکوه، سنگ نبشته های کوه ارنان، و تکه سفل های منقوش نارین قلعه میبد که متعلق به دوره ایلامی هستند. علاوه بر این روایتی کانون مدنیت این استان را چهار نقطه باستانی مهریز و فهرج، یزد، رستاق و اردکان و میبد می داند. پژوهشگران این نقاط را که در مسیر شاهراه های باستانی ری – کرمان و پارس– خراسان قرار داشتند، جزو سرزمین دوردست مادها شمرده اند. اما بر اساس دیگر شواهد و مستندات می توان از اهمیت و نقش ویژه یزد در دوران هخامنشی سخن گفت. وجود راههای بزرگ، تاسیسات راهداری و مراکز پستی و چاپارخانه های متعدد، در واقع یزد را در یک هیبت مرزبان و نگهبان راههای مهم ایران آن زمان، در آورده بود. وجود پاره ای از یادگاری های کهن دینی نشان می دهد پیش از فراگیر شدن آیین “نوزرتشتی” در این منطقه، ادیان بستانی دیگری در این سرزمین رواج داشته است. از جمله این ادیان می توان به آیین مهر پرستی و نیایش آناهیتا اشاره کرد.

از دیگر نشانه های گویای تاریخ دیرین یزد، وجود سرو پنج هزار ساله ابرکوه و کشف سکه هایی مربوط به زمان پوراندخت ساسانی است که در میبد ضرب شده است.

یزد در دوره اسلامی

سرزمین یزد به دلیل قرار گرفتن در کنار شاهراه اصلی شرق و غرب ایران باستان، در نخستین دوره های اسلامی به دست مسلمانان افتاد. گروهی از قبایل “بنی تمیم” و “بنی عامر” در یزد مستقر شدند و کوی عرب ها را تشکیل دادند.

پس از تسلط “دیلمیان” بر جنوب و غرب ایران، گروهی از علویان نیز با مهاجرت به یزد، کوی حسینیان را بر پا ساختند. سرشناس ترین مهاجر علوی، امامزاده سید جعفر نام داشت که آرامگاهش از دیرباز زیارتگاه مردم است.

سلسله ها و حکامی که پس از اسلام بر یزد حکومت کرده اند، عبارتند از آل کاکویه که مساجد، مدارس و قناتهای متعددی در دهات واطراف شهر یزد احداث کردند. اتابکان، مغولان، آل مظفر که در زمان حکومت هفتاد و هفت ساله آنها منطقه یزد به اوج شکوفایی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی رسید. تیموریان، صفویان که در این دوره افراط در تعصبات مذهبی و کشتارهای بی مورد آنها، خسارت معنوی بزرگی را به ایران بویژه یزد وارد کرد، افشاریان و قاجاریه که آثار متعددی از این دوران برای یزد به یادگار مانده است.

  جاذبه های گردشگری

مجموعه امیر چقماق: امیر جلال الدین چقماق از سرداران و امرا شاهرخ تیموری و حاکم یزد در قرن هشتم ه.ق با همکاری همسر خود بانو خاتون در جهت آبادانی یزد مجموعه ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، چاه آب سرد و از همه مهمتر مسجد امیر چقماق را بنیان نهادند. سنگ نصب شده در کرباس مسجد به طرف میدان و نثر وقفنامه برآن به خط نسخ، شبکه های ظریف از کاشی های معرق دور خارجی گنبد محراب صفه اصلی با طاقنمای مقرنس کاری، این مسجد را از نظر مرتبه زیبایی بعد از مسجد جامع قرار داده است. این بنا مسجد جامع نو نیز نامیده شده است.

مسجد جامع کبیر: مسجد جامع کبیر یزد یکی از با ارزش ترین میراث تاریخی، هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی است. از امتیازات هنری و معماری این مسجد می توان به قدرت و استواری کاشیکاری های نفیس و زیبای لاجوردی آن اشاره کرد. داخل قسمت تابستانه مسجد محرابی قرار دارد که دارای کاشیکاری زیبایی است. بربالای این محراب وجود دو نقش جالب است. یکی از  این نقش ها ترکیب دو کلمه علی و محمد (علی به رنگ سفید و محمد به رنگ آبی)که هر کدام شش بار تکرار شده است، به صورت قرینه در دو طرف به وجود آمده است. نقش دیگر که نشانه و آرم مسجد است گنبدی کوچک و چسبیده به دیوار است. این نقش تنها در این مسجد دیده شده است. اما نکته جالب دیگر در این میان این است که مردم معتقدند خاک کاشی و خاک کلیه مصالح آن از کربلاست و برای ساختن آن بجای آب از گلاب استفاده شده است. سردر رفیع  و زیبای آن از دیگر ویژگی منحصر به فرد است که ارتفاع آن ۲۴ متر می باشد. این در یکی از بلندترین ایوان هایی است که در ایران ساخته شده است. گفتنی است قدمت این مسجد به قرت هشتم ه.ق بر می گردد و به شماره ثبتی ۲۰۶ و در تاریخ ۳۱/۴/۱۳۱۳ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

آتشکده زرتشتیان: یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان آتشکده آنهاست. این بنا در خیابان  آیت الله کاشانی واقع گردیده  و شامل ساختمان مشجری است که در قرن اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس که برای زرتشتیان مقدس             می باشد به هزار و پانصد سال می رسد. آتش در محفظه ای بلند تر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاقهایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است.

باغ دولت آباد: باغ دولت آباد یکی از باغهای معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده است. این باغ از قناتی با همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ استخوان بندی طراحی آن را تشکیل می دهد. عناصر متشکله مجموعه چنین است: عمارت سر در جنوبی، شترخان و اصطبل ها، عمارت حرمسرا و عمارت هشتی و بادگیر، آشپزخانه، عمارت تالارآینه سر در اصلی و آب انبار دو دهانه، جالبترین بنای مجموعه را عمارت هشتی و بادگیر تشکیل می دهد که تلفیق جریان آب و هوا به زیباترین شکل صورت گرفته است. بادگیر باغ دولت آباد با ۸/۳۳ متر بلندی از سطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی است.

دخمه زرتشتیان: دخمه در فرهنگ فارسی به معنای گورخانه گبرا می باشد.دخمه در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در بالای تپه ای نسبتا مرتفع وجود دارد، یکی که قدیمی تر است بنام هانچکی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) و دیگری که جدید تر است بنام گلستان معروف است در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد که زرتشتیان مردگان خود را در آن می انداختند. این اثر مربوط به دوره قاجار می باشد. دخمه گلستان دارای قطر ۲۵ متر و ارتفاع دیوار از سطح تپه ۶ متر است و دخمه ها نجکی دارای قطر ۱۵ متر می باشد.

حمام خان: حمام خان به گرمخانه نور نیز شهرت دارد. سابقه احداث حمام به سال ۱۲۱۲ ه.ق بر می گردد.و در تاریخ ۱۲۴۲ ه.ق مورد تجدید بنا و تزئینات قرار گرفت .تزئینات حمام خان بسیار ساده بوده است به بطوریکه مهمترین تزئین آن نقاشی های بخش شاه نشین می باشد. مساحت حمام ۱۱۷۰ متر مربع و زیر بنای آن ۹۰۰ متر مربع می باشد.

خانه لاریها: این خانه در سال ۱۲۸۶ ق ساخته شده مالک آن حاج محمد ابراهیم لاری بوده است. سابقاً بعنوان خانقاه نعمت اللهی از آن استفاده می شد. مساحت آن حدود ۱۷۰۰ متر و زیر بنائی معادل ۱۲۰۰متر مربع داراست. درها، پنجره ها، ارسی ها و اتاقهای آئینه کار و نقاشی شده آن یکی از نمونه های عالی خانه های اعیانی قرن سیزدهم است.

خانه ملک التجار: این خانه نمونه در حدود یکصد و بیست سال قبل در یکی از بازارهای مهم شهر ساخته شده و متعلق به ملک التجار است. مدخل خانه به اسلوب روزگار خود دارای کوچه ای دراز و باریک و دیوارهای بسیار بلند است. تزئینات داخلی اتاق های آن دست کمی از خانه های قدیمی دیگر ندارد. نقاشی اتاق های این خانه کار  یک نقاش شیرازی است که از حیث اسلوب کاملاً با نقاشی های عمارت نارنجستان شیراز همسان است. این خانه در حال حاضر تبدیل به مهمانسرای سنتی شده است.

آب انبار شش بادگیری: در یزد بیش از ۷۵ آب انبار وجود دارد. این آب انبار دارای شش بادگیر می باشد و ۱۸۰ سال پیش در دوره قاجار ساخته شده است. از ویژگی های مهم این اثر تاریخی دو دهانه بودن این آب انبار است که دارای تزئینات مقرنس کاری می باشد.و دارای ۵۵ پله ورودی در قسمت جنوبی است که بین پله ۲۵و ۲۶ از بالا یک هشتی با سنگ فرش آجری قرار دارد.

مدرسه ضیائیه(زندان اسکندر): این ساختمان مشهور به زندان اسکندر  می باشد و متعلق به سال ۶۳۱ ه.ق است و بانی آن شرف الدین علی رضی است. این مدرسه در محله نهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام قرار دارد.

موزه آئینه و روشنایی: سبک معماری این ساختمان ترکیبی است از معماری سنتی و معماری اروپایی و شامل اتاق هایی رو به استخر یا نشیمن بهاری، اتاق خواب، قسمت شاه نشین، حوضخانه و سرویس است. قدمت قدیمی ترین قسمت ساختمان که با مصالح سنتی ساخته شده حدود ۶۰ سال و از ساخته های دوران پهلوی است.

موزه آب: این بنا به وسعت ۷۲۰ متر مربع و متعلق به دوره قاجار می باشد. اشیاء موجود در این موزه شامل وسایل حفر قنات، ابزار و دوات اندازه گیری حجم آب، وسایل تامین روشنایی در قنات، اسناد و مدارک خرید و فروش، وقف نامه های قدیمی، کتابچه میراب ها و اسناد توزیع آب و … می باشد.

موزه وزیری: در این موزه آثار تاریخی فرهنگی زیر مورد بازدید علاقه مندان قرارمی گیرد.کتب و قرآن های نفیس خطی، اسناد و قباله ازدواج، وقف نامه ها، سکه های ضرب یزد از قرن ۷ تا دوره قاجار، فرمان های سلاطین و حکام رجال و ابنیه های تاریخی، پارچه ترمه و ظروف سرامیک و مسین .

موزه سکه و مردم شناسی حیدرزاده: از ویزگی این بنا گچ بری های زیبا با نقوش اسلیمی منقوش به اشعار واقعه کربلا ، تالار بزرگ و کاربندی های بالای درب های مجاور به حیاط، گنجینه های زیبای چوبی وکریاس ورودی با گچبری زیبای سقف آن است.

موزه علوم یزد: فضای این موزه دو بخش است، قسمتی از بخش تحتانی دبیرستان ایرانشهر به مساحت ۳۵۰۰ متر مربع که قدمت آن به سال ۱۳۱۴ هجری شمسی بر می گردد. طراح ساختمان معمار فرانسوی آندره گدار است، بخش دیگر در یک ساختمان قدیمی با معماری زیبا با مساحت ۱۵۰۰ متر مربع که هر دو بخش به هم متصل است.

امازاده جعفر: امامزاده جعفر از نوادگان امام صادق (ع) و از مهمترین زیارتگاه مورد احترام مردم یزد، در محله قدیمی مصلی عتیق واقع شده است. وی در زمان خلافت متوکل عباسی از مدینه به یزد مهاجرت کد و به شاگردی در دکان آهنگری پرداخت. وی در سال ۴۲۳ ه.ق در گذشت و در محل فعلی دفن شده است.

مسجد ملااسماعیل: این مسجد بزرگ در جنوب میدان خان قرار گرفته است و اثر همت والای آخوند ملا اسماعیل عقدایی در سال ۱۲۲۲ می باشد، این مسجد مشتمل است به ایوان وسیع با دهنه ۷۵/۱۵ متر و شبستان با ۳۲ ستون و گنبدهای بسی عالی ، نقش و نمای آجری درگاهها و گاهی تلفیق شده به کاشی و سنگ مکتوب در طرف چپ بالای سر در ورودی با مطالبی با خط نستعلیق و سنگ لوحه های مختلف.

مسجد شاه  طهماسب: این مسجد در میدان بعثت واقع شده است و بانی بنای آن بیگم دختر شاه طهماسب صفوی است که به همسری نورالدین میرمیران از خاندان شاه نعمت الله درآمد، از بنای قدیم آن چیزی باقی نمانده مگر دو سنگ مرمر یکی در محراب و دیگری بر ستون میدان.

مسجد فرط: مسجد کوچکی واقع در محله دارالشفا که گفته شده بعد از خروج ابومسلم در خراسان و تسلط او بر یزد، آنرا ساخت و امام رضا (ع) هنگام سفر از مدینه به خراسان دراین مسجد عبادت نموده است، بر اساس سنگ محراب آن زمان احداث آنها را حدود هشتصد تا نهصد سال تخمین می زنند.

مسجد ریگ: این مسجد که کاروانسرای مخروبه بوده است توسط امیر معین الدین اشرف بنا گردید. منار گلی مزین به کاشی با خطوط و نقوش مهندسی، قفسه ای چوبی در بالای منار کتیبه خط ثلث بر کاشی معرق در سه طرف در، در کنده کاری دو لنگه ای، کاشی های شش ضلعی فیروزه ای و آبی با حاشیه های سیاه سفید مرسوم قرن نهم هجری در بدنه محراب و طاقنمای محراب با گچکاری مقرنس از برجستگیهای این بنا به شمار می رود.

مسجد چهل محراب: این بنا در قرن هفتم هجری توسط خواجه شمس الدین محمد بنا شده است. علت شهرت آن به چهل محراب آن است که در آن چهل محراب کاشی تعبیه شده بود. در حال حاضر فقط شش قطعه از کاشی باقی مانده است.

مسجد جامع فهرج: این مسجد که در ۳۰ کیلومتری شرق یزد قرار گرفته، از خشت و گل ساخته شده است. تاریخ بنای آن به صدر اسلام باز می گردد. این مسجد در تاریخ معماری اسلامی- ایرانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ستون های قطور و پوشش تاق آن از نوع پیر گهواره ای است و مناره مسجد که از گل ساخته شده است به دوره های بعدی مربوط می باشد.

جغرافیای طبیعی

استان یزد با وسعتی حدود یکصد و سی هزار کیلومتر مربع در فلات مرکزی ایران واقع شده و دارای آب و هوای اقلیمی گرم و خشک بیابانی است، اما برخی شرایط محلی چون ارتفاعات    شیرکوه، شعاع وسیعی از منطقه را تحت تاثیر عوامل مثبت آب و هوایی قرار داده است. از سوی دیگر وجود کویر های نمک و دشتهای وسیع و عریان در مرکز و شرق استان، بر میزان درجه خشکی و شدت شرایط کویری آن افزوده است. در این استان نوسان دما زیاد است و بین ۲۰ تا ۴۶ درجه تغییر میکند. از این رو استان یزد دارای دو فصل است: فصل بلند گرما ( اسفند تا مهر) و فصل کوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن ) معمولا سردترین ماههای سال در این استان، دی و بهمن و گرمترین ماه سال تیر می باشد.

 

 

ارتفاعات استان یزد

کوهها:

شیرکوه مهمترین ناهمواری استان است که به صورت دیواره ای کوهستانی بخش مرکزی استان را از چالهء ابر کوه جدا میسازد. ارتفاع قلهء شیر کوه ۴۰۷۵متر است و با شهر یزد ۲۰کیلومتر فاصله دارد. از دیگر قلل ارتفاعات شیرکوه میتوان به قله سعیدی با ارتفاع ۳۳۲۰ متر و لورگ با ارتفاع ۱۵۲۵متر اشاره کرد.

کوه خرانق: کوهی در شمال شهر یزد که بلندترین قله آن ۳۱۵۸متر ارتفاع دارد. از دیگرکوههای یزد میتوان به چک چک ، اشتری و هامانه اشاره کرد.

کویر: کویر اردکان (سیاه کوه) ، کویر ابرکوه ، تاغستان و کویر در انجیر از معروفترین کویرهای استان یزد به شمار میروند.

 

 

منابع آب:

آبهای محلی

به علت کمبود ریزشهای جوی، هیچ گونه رود خانهء دائمی در این منطقه وجود ندارد .

تنها تعدادی مسیل که گاه در سالهای پر باران از چند ساعت تا چند ماه آب دارند به چشم میخورند مه که معروفترین آنها عبارتند از : صادق آباد- اسلامیه، تفت- فخر آباد و مسیل دو کالی در خرانق.

آبهای زیر زمینی

سفره اصلی آبهای زیر زمینی استان یزد از جنوب فهرج تا شمال اردکان گسترده است. بهره برداری از این سفره از طریق قنوات و چاههای عمیق صورت میگیرد.  هم اکنون ۳۶۷ رشته قنات یا کاریز، ۳۷۰ رشته قنات کوهستانی و سه هزار حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق در این استان قرار دارند. قنات اهرستان که سابقه ی حفر یکی از قناتهای آن به ۷۰۰ سال پیش بر میگردد، قنات دولت آباد که ۷۰ کیلومتر طول دارد قنات غیاث آباد پشت کوه که سابقهء آن به ۱۰۰۰ سال بر میگردد و قنات زارچ از مشهور ترین قناتهای استان یزد می باشد.

چشمهء غربالبیز: چشمه ای تاریخی است که به ویژه در فصل بهار، محلهء تفریح بسیاری از مردم یزد به شمار میرود.

 

 

جغرافیای انسانی

جمعیت استان یزد در حال حاضر حدود۹۰۰۰۰۰ نفر است که ۷۸% این جمعیت در شهرها و ۲۲% در روستاها زندگی میکنند، مردم این استان از نژاد آریایی و ایرانی هستند و به زبان فارسی رایج و لهجه ای که جزء نیم زبانهای مرکزی دسته باختری طبقه بندی شده است سخن میگویند. زبان زرتشتیان یزد، به زبان فارسی است و در برخی روستاها مانند روستای زین آباد نیز زبان دری اصیل رایج است. قریب به اتفاق مردم استان یزد، مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند و بر اساس سرشماری سال ۱۳۷۵ تعداد ۳۸۷۹ زرتشتی، ۷۸۰ نفر مسیحی و ۱۰۰نفر کلیمی در این استان زندگی میکنند.

جغرافیای سیاسی و اقتصادی

در حال حاضر این استان دارای ده شهرستان، بیست و یک بخش، پنجاه و یک دهستان و حدود پنج هزار روستا است که تعداد ۱۳۲۳ روستای آن دایر و بقیه به دلیل مهاجرت متروک مانده اند.

شهرستانها

یزد : شهرستان یزد به وسعت ۲۳۹۷ کیلومتر مربع و جمعیت چهار صد و پنجاه هزار نفری به عنوان مرکز استان یزد به شمار میرود. یزد اولین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی جهان است. این شهرستان ملقب به دارالعباده نیز می باشد.

میبد : کوچکترین شهرستان استان که شامل یک بخش مرکزی و دو دهستان است و یکی از نمونه های نادر شهرهای باستانی ایران به شمار میرود. یک روایت افسانه ای از ساخت این شهر در زمان کیومرث و آمدن انسانها از راه آب و دریا به این منطقه حکایت میکند.

اردکان : شهرستانی با بیش از ۲۴ هزار کیلومتر مربع وسعت که در ۶۰ کیلومتری شمال غربی استان قرار گرفته و گفته میشود که در قرت هفتم هجری قمری بنا گذارده شده است. مردم این منطقه بیشتر به کشاورزی و باغداری اشتغال دارند.

صدوق : شهرستانی در شمال غربی استان با وسعت ۵۴۶۷ کیلومتر مربع که داری دو بخش و سه دهستان می باشد. مرکز آن، شهرستان اشکذر است.

طبس : شهرستان طبس با وسعت ۵۵۴۶۴ کیلومتر مربع بزرگترین شهرستان استان است و آب و هوایی  گرم، خشک و کویری دارد. شهر قدیم طبس و بسیاری از روستاهای توابع آن، در زلزله شهریور ۵۷ به کلی ویران شدند.

خاتم : بخش عمده این شهرستان زیر پوشش جنگلی قرار دارد و مهمترین قطب کشاورزی استان است. پرنده زیبا و نادر هوبره در شهرستان خاتم یافت میشود.

تفت : شهرستان تفت با وسعت ۵۹۴۸ کیلومتر مربع در جنوب غربی استان واقع شده و یکی از مناطق خوش آب و هوای یزد به شمار میرود. بیشترین فضای این شهرستان را بویژه در محلات قدیمی، باغها تشکیل میدهند. در تاریخ یزد همیشه آب تفت زبانزد خاص و عام بوده و بزرگترین مراکز پرورش کرم ابریشم و انار نیز در این شهرستان قرار دارند.

ابرکوه : این شهرستان با وسعت ۵۶۴۱ کیلومتر مربع در غرب استان واقع گردیده است. شهرستان ابرکوه در قدیم به عنوان یکی از شعب راه ابریشم، پر رونق و آباد بوده است.  تپه های سیاه رنگ اطراف ابرکوه را به زمان برافروختن آتش ابراهیم (ع) نسبت میدهند. این شهر در یکصد و چهل کیلومتری یزد قرار دارد.

مهریز : بنای شهرستان مهریز را به مهرنگار دختر انوشیروان و بنای روستای خورمیز در نزدیکی مهریز را به هرمز نسبت داده اند. در این شهرستان که در سی کیلومتری جنوب یزد قرار دارد، بیشتر مردم به کشاورزی اشتغال دارند.

بافق : شهرستانی در جنوب شرقی یزد که به علت فراوانی درختان خرما، ساخت صنایع دستی وابسته به نخل در آن رونق ویژه ای دارد. بافق در فاصلهء یکصد و بیست کیلومتری یزد قرار دارد.

منابع اقتصادی استان یزد

نام استان یزد از دیرباز با صنعت و فعالیت های تولیدی همراه بوده و در حال حاضر قریب به ۲۲۰۰ واحد تولیدی و صنعتی دارای پروانه بهره برداری هستند که در این میان نساجی، کاشی وسرامیک از جایگاه ویژه ای برخوردارند.

معدن: استان یزد در مجموع با چهار میلیارد تن ذخایر زمین شناسی یکی از مهمترین مناطق معدنی ایران به شمار می رود.

کشاورزی و دامپروری: شیوه کشاورزی نیمه سنتی و نظام خرده مالکی و دهقانی، بر کشاورزی استان یزد حاکم است و در حال حاضر بیش از ۱۱۰ هزار هکتار از اراضی استان، زیر کشت محصولات باغی و زراعی قرار دارد.

فرهنگ عامه

جشن و اعیاد : عید نوروز، سیزده بدر، اعیاد مذهبی و جشن های مخصوص مراسم هایی چون ازدواج از مهمترین جلوه های فرهنگی و مذهبی این استان هستند که مردم چون سایر ایرانیان با رسوم ویژه و متنوع، آن را گرامی می دارند.

آیین سوگواری : پخت آش پشت تابوت . نوعی نان روغنی موسوم به سوروک از جمله مراسمی است که مردم یزد در هنگام مرگ بستگان خود انجام می دهند. یکی دیگر از آیین های ویژه، نخل بندی و نخل گردانی در ماه محرم است. نخل یا نقل به عنوان نماد از تابوت شهدای کربلا از جنس چوب است و آن را به شکل برگ درخت و یا سرو می سازند. در هنگام محرم مردم زیر پایه های نخل رفته و آن را با عظمت تمام به حرکت در آورده و چون جنازه ای با شکوه از میان موج جمعیت عبور   می دهند. راه اندازی مراسم سقا در مراسم عزادرای امام حسین (ع) که متشکل از گروهی نوجوان سیاهپوش است که به مردم با مشکهای خود آب می دهند و آراستن اسب زین کرده ای که کتل نام دارد و نماد اسب امام حسین (ع) می باشد، از دیگر آیین های ویژه ماه محرم به شمار می روند.

جشن های زرتشتیان: در هر ماه، هنگامی که نام ماه و روز با هم یکی می شوند، زرتشتیان ساکن یزد، جشن هایی برگزار می کنند که در این حشن ها نوروزگان، مهرگان و سده از همه مهمتر است.

در جشن نوروزگان در شب قبل از عید نوروز، هنگامی که تاریکی آخرین شب سال رنگ می بازد، زرتشتیان بر بام خانه های خود آتش می افروزند و فردای آن روز با چیدن سفره هفت سین جشن نوروز را آغاز می کنند. از مهمترین خوردنی های این روز، پالوده مروارد است که از اوایل زمستان برای تهیه گندم و نشاسته آن دست به کار می شوند.از دیگر جشن ها جشن مهرگان است که شش روز به طول می انجامد و گفته اند به مناسبت پیروزی ایرانیان بر ضحاک بر پا شده است. جشن سده یا جشن پیدایش آتش نیز از دیرباز رواج داشته و در صدمین روز زمستان برگزار می شود.

جشن گاهان بار یا جشن های فصلی: این جشنها سمبل شش مرحله آفرینش هستند و جزو جشن های مذهبی زرتشتیان محسوب می شوند. در این جشنها موبدان و مردم گرد هم می آیند و سرودهای اوستا را می خوانند.

جشن هیرومبا: جشنی شبیه آتش افروزی جشن سده که هر سال در هفته آخر ماه فروردین در شرف آباد اردکان برگزار می شود و مراسم آن دو روز طول می کشد.

مراسم سدره پوشی: در این مراسم که اکثر افراد فامیل حضور دارند، هنگامی که دختر یا پسر به سن سدره پوشی (هفت تا ده سالگی یا سن تکلیف ) می رسند جشنی از طرف والدین و طی مراسم خاصی دختر یا پسر سدره می پوشند. زرتشتیان همچنین در مراسم عقد کنان و عروسی نیز آئین های ویژه ای دارند که یادگار ایران باستان می باشد. آنها برای مراسم دفن مرده ها نیز مراسم خاصی را رعایت می کنند.

جشن عید مسیح یهودیان : این مراسم از طرف اقلیت کم تعدادی یهودی به مدت هشت روز و به مناسبت نجات قوم بنی اسرائیل توسط حضرت موسی (ع) در کنیسه هاداش یزد برگزار می شود.

خوراکی ها و شیرینی های یزدی

شولی: آشی است که با حبوبات و سبزی پخته می شود و در بین مردم یزد محبوبیت بسیار دارد.

شیرینی پزی: شیرین پزهای یزد را در اصطلاح خلیفه یا حاج خلیفه می نامند. این خلیفه های هنرمند از ۷۰ سال پیش تاکنون شیرینی های یزد را به ایران وجهان عرضه می کند. این شیرینی ها عبارتند از باقلوا، لوز بیدمشک، لوز پسته، لوز نارگیل، قطاب، نان برنجی، حاجی بادام و پشمک که به همراه صنایع دستی مانند ترمه، دارایی، زیلو،  سرامیک و سفال مهمترین سوغاتهای استان یزد محسوب می شود.

صنایع دستی و هنرهای سنتی یزد

قالی بافی : عمده ترین صنعت دستی یزد قالی بافی است.  نقشه های اصیل فرش یزد به نام های دواتی، گل ماهی، سردار جنگل و کرمانی است. حاشیه قهوه ای و زمینه قرمز سیر از مشخصات قالی های یزد است.

یزد در گذشته یکی از مراکز مهم نساجی ایران بوده است. تعداد کثیری  از مردم یزد و روستاهای اطراف آنرا در گذشته دستبافان و یا شعر بافان تشکیل میدادند، ظهور ماشینهای خودکار بافندگی لطمه ای جبران ناپذیری به این طبقه زد و تعداد زیادی از آنها مجبور شدند که به قالی بافی روی آورند. نقشهای قالی و قالیچه های یزد بیشتر تابع کرمان است ولی از نظر رنگ بهتر میباشد. رنگهای انتخاب شده آنها بیشتر گیاهی و یا رنگهای شیمیایی بسیار ثابت می باشد. قالی های نقش هراتی یزد بسیار معروف می باشد، دارهای قالی های یزد عمودی و گره های آن فارسی باف می باشد.

زیلو بافی : دست بافتهای زیبای  هنرمندان این دیار که با نوع زندگی مردم کویر همخوانی دارد از سابقهء دیرینه ای بر خوردار است. مرکز زیلو بافی استان شهرستان میبد است و قدمت زیلو بافی در این شهر به دورهء پیش از اسلام میرسد. زیلو یکی از مناسب ترین و بادوام ترین کف پوشها به ویژه برای مناطق کویری است. در حال حاضر بیشتر تولید زیلو به مصرف کفپوش مساجد و تکایا میرسد. قدیمی ترین زیلو با قرنها سابقه ی بافت هم اکنون در مسجد جامع میبد است. نقشهای زیلو به نامهای پرت توره، زلفک، رکنه دونی ( رکن الدین)، هشت پر کوچک و هشت پر بزرگ، بندرومی و گلیم مشهورند.

شعر بافی : کارهای شعر بافی متنوع و دست بافته های آن عبارتند از ترمه، زر بافی، شمد، دستمال، مخمل، دارایی و چادر شب که در این میان ترمه بافی سابقه ای ۲۵۰ ساله دارد و این پارچه زیبا همواره جزو سوغاتی های یزد تلقی میشود.

گیوه بافی که اغلب سرگرمی زنان روستایی در هنگام فراغت از کار است، حصیر بافی یا بافت بوریا که در آن از الیاف درخت خرما استفاده می شود، خورجین بافی یا لبافی، رو فرشی، احرامی و نمدمالی از دیگر هنرهای دستی هنرمندان یزدی به شمار می روند.

ترمه : ترمه پارچه ای است در نهایت زیبایی که تار آن از ابریشم طبیعی تابیده و پودش از ابریشم یا نخ پشم کرک الوان است.

در قدیم ترمه را با انگشتنان دست می بافتند و هم از این جهت به انگشت باف هم شهرت داشت. اما در حال حاضر تولید آن نیمه دستی است. ترمه در انواع شال و چارقدی بافته میشود. نقش های عمده ترمه بقه جقه، شاخ گوزنی،گل شاه عباسی و گل محمدی است. بافت این پارچه در ایران سابقه ای ۴۰۰ساله دارد و ابتدا توسط زرتشتیان از آن برای تهیه شلوارهای کمری که مخصوص مجالس عروسی است بهره می گرفتند.

غیر از پارچه زری که قدمت آن به دوره ساسانیان میرسد، بافته های دیگری چون مخمل، شمد، روتختی، جیم، سجاده، احرامی، قناویز، دندانی، رو فرشی و پارچه دارایی از دیگر هنرهای زیبای استان یزد است.

حصیر بافی : در استان یزد این هنر دستی منحصراً در شهر بافق و بخش های بهاباد و مبارکه رایج است، که از برگها و رشته های مویی ساقه ی درخت خرما در اندازه های مختلف تهیه می گردد. محصولات آن شامل بادبزن، سبد، کلاه، حصیر و ….. می باشد.

گیوه بافی : بافت گیوه از گذشته های بسیار دور در این استان معمول بوده و گیوه پاپوش ظریف، سبک، گرم  و بادوام است که در انواع  مختلف در شهرستانهای تفت و مهریز، بخش نیر، روستاهای هنزا، بغداد آباد و بهاباد تهیه می گردد.

زرگری : یکی دیگر از هنرهای دستی استان یزد زرگری است که در آن زرگری با طرح های بسیار زیبا از نقوش ساده و هندی در تلفیق با سنگ های قیمتی، زیورهای متنوع برای زینت زنان و مردان می آفرینند. در استان یزد سالهاست که راسته ای تحت عنوان راسته زرگرها در بازار قدیمی خان ساخته شده است.

سفال و سرامیک : سفال گری از قدیمی ترین و شاید نخستین صنعت دست ساخت بشر از خاک بوده که قدمت آن در ایران به ۶۰۰ سال قبل از میلاد میرسد. میبد مرکز مهم سفال و سرامیک استان یزد است که عمده فعالیت های سفال و سرامیک  در آن متمرکز شده است.  در اصطلاح محلی به تولیدات سفال کواره می گویند.

با استفاده از منابع گل رسی و با برخورداری از قرنها تجربه و کار آموختگی، تولید انواع ظروف سفالی و سرامیکی در میبد رواج دارد. بخش عمده ای از سفالینه های میبد در داخل استان مصرف می گردد و بخشی نیز راهی بازارهای داخلی و خارجی می شود. سفال و سرامیک میبد با نقش های اصیل مرغ و ماهی و خورشید خانم شهرت دارد.

 

لباس های محلی : جبه، ارخالق، قبا، شال، نمد، چوقه، آبدست، شلیته (دامن چین چین) و جلیقه که بعضی از این لباس ها مانند جبه اکنون در مغازه های خیابان مسجد جامع عرضه می گردد.

آهنگری، کاشی سازی، سریشم سازی، قلم زنی، چرم سازی، شیشه گری و مو تابی نمونه هایی دیگر از صنایع دستی دیار ماست.

 

راه اندازی در دی ماه 1392